Buitenlandse folders
Demosthenes

Demosthenes

alles voor en over personen die stotteren

Ga naar de website

NVST

NVST

alles voor en over stottertherapeuten

Ga naar de website

Stotteren wordt omschreven als "spraak die gekenmerkt wordt door veel voorkomende herhalingen of verlengingen van klanken of lettergrepen of woorden of door veel voorkomende aarzelingen of pauzes. Deze verschijnselen komen langdurig (minstens drie maanden) of veelvuldig voor en zijn zodanige ernstig dat het de vloeiendheid van de spraak duidelijk verstoort”. In dit stukje wordt uitsluitend de meest voorkomende vorm van stotteren besproken, nl. het ontwikkelingsstotteren.

Stotteren wordt wel vergeleken met een ijsberg. Het openlijk stotteren met zijn blokkades, herhalingen en ongewilde pauzes tijdens het spreken is goed merkbaar, dus ‘boven water’ . Daarnaast bestaat er het zogenaamde verborgen stotteren; dit deel blijft voor de buitenwereld onzichtbaar, maar kan een belangrijker plaats innemen dan het openlijk stotteren: het vermijden van moeilijke woorden, de spreekangst en de minderwaardigheidsgevoelens. Deze laatste verschijnselen blijven als het ware ‘onder water’.

alg info img1Wereldwijd zijn er zo'n 60 miljoen personen die stotteren (PDS, we gebruiken deze internationaal gangbare term liever dan 'stotteraar', omdat de persoon veel meer is dan alleen dat laatste), terwijl in heel Europa 3.740.000 mensen last hebben van stotteren. In Nederland en België zijn die getallen 170.000 respectievelijk 100.000.

De Griekse redenaar Demosthenes (zie hiernaast) kreeg het advies om tegen de branding in te roepen als remedie tegen zijn stotteren. De Nederlandse Stotter Vereniging Demosthenes is naar hem vernoemd.

Oorzaken en Ontwikkeling

Op basis van het familiair voorkomen, studies met tweelingen (eeneiig dan wel twee-eiig) en studies van kinderen na adoptie, was al bekend dat stotteren voor een belangrijk deel erfelijk bepaald is. Recent zijn er ook genen aangetoond die significant (maar niet absoluut) met stotteren samengaan. Deze onderzoeken  zijn  nog in volle gang; men gaat ervan uit dat naast deze genetische factoren ook neurobiologische, gedragsmatige, emotionele en omgevingsfactoren een rol spelen [zie schema]

schema

Factoren rond het ontstaan, uitlokken, in stand houden en verergeren van stotteren. De grootte van de cirkels geven niet noodzakelijkerwijs de relatieve invloed van de factoren aan. Een paar  aspecten komen duidelijk naar voren: het waarneembare is slechts klein ten opzichte van het gehele probleem, er kan sprake zijn van een ontwikkeling in de tijd en bij deze ‘lineaire’ ontwikkeling zijn ook vele terugkoppelingen aanwezig.

De incidentie (nieuw optredende gevallen inde tijd) is ongeveer 5 % en betreft dan meestal kinderen tussen 2 en 7 jaar. Een groot gedeelte hiervan (ongeveer 75%) herstelt spontaan (meisjes meer dan jongens). Daardoor is de prevalentie (bestaande gevallen in de  tijd) lager (1%, met ongeveer 80% van het mannelijk geslacht).

Tips voor het spreken met een PDS

Veel therapieën zijn erop gericht de PDS (weer) in de sociale situaties aan de praat te krijgen. De PDS zal leren dat hij een PDS is en niet een ‘stotteraar’ zonder andere ‘kwaliteiten’. Behandel hem als zodanig. De boodschap in het contact is altijd belangrijker in het contact dan de ‘verpakking’.

Adviezen voor de luisteraar

Er zijn mensen die het lastig vinden te luisteren naar iemand die stottert. Dat is jammer. Een PDS verschilt niet wezenlijk van iemand die niet stottert qua intelligentie, persoonlijkheid, ‘zenuwachtigheid’ of maatschappelijke positie. Over het algemeen geldt daarom dat het gedrag en de reacties van de luisteraar het best hetzelfde kunnen zijn als wanneer hij luistert en reageert op iemand die niet stottert. Let vooral op wat er gezegd wordt, en niet zo op hoe het gezegd wordt.

Tips voor luisteraars

Stotteren lijkt misschien een eenvoudig probleem dat met enkele simpele adviezen op te lossen is, echter voor veel mensen die stotteren, kan het een chronisch punt zijn.Het is prettig als mensen de moeite willen nemen om begrip voor elkaar op te brengen.

Hieronder volgen enkele tips die u, als luisteraar kunt gebruiken.

Geef geen commentaar of goed bedoelde adviezen als; doe maar rustig, haal adem of ontspan. Deze zeer simpele raadgevingen kunnen als kleinerend overkomen en zijn niet behulpzaam.

Geef de spreker ruim de tijd om uit te praten en laat hem door uw houding weten dat u luistert naar wat wordt gezegd en niet hoe het spreken klinkt.

Heeft u geen tijd, zeg dit dan en spreek een ander moment af.
Blijf de spreker rustig en natuurlijk aankijken en wacht tot deze is uitgesproken.

In het algemeen geldt: val de spreker niet in de rede en maak geen zinnen of woorden af. Dit kan vervelend voor de spreker zijn en u maakt de kans de strekking van het verhaal verkeerd uit te leggen. Soms kan het handig zijn om als luisteraar te vragen'mag ik je aanvullen?' De persoon die stottert kan dan zelf aangeven of hij dit prettig vindt.

Houd er rekening mee dat personen die stotteren meer moeite kunnen hebben met spreken over de telefoon. Wees dan geduldig. Wanneer je de telefoon opneemt en niks hoort wees dan zeker dat er niet iemand die stottert bezig is een gesprek te starten.

Spreek zelf in een rustig tempo. Dit bevordert de communicatie met iedere spreker.

En tot slot; Als het stotteren een reactie bij u als luisteraar oproept of u heeft er vragen over, maak dit dan bespreekbaar.

Met een paar extra punten van aandacht is de luisteraar geholpen

Maak als het kan een opmerking over het stotteren, wanneer stotteren een taboe is, is spontaan reageren daarop ook moeilijker. Volgt iemand therapie? Vraag hem er eens naar. Misschien heeft de PDS zelf adviezen voor de persoon die luistert. De PDS doet eigenlijk al enorm zijn best om niet te veel te stotteren, regelmatig op het krampachtige af. Hem adviezen geven als: doe maar rustig, haal eens adem, hem aanvullen, hem niet aankijken, hebben daarom weinig zin, iemand kan niet méér dan zijn best doen. Bedenk dat achter de uiterlijk waarneembare stottergedragingen (vgl. ijsberg, boven water) vaak onzichtbare gedachten en gevoelens schuilen (onder water). Als iemand niet hoorbaar stottert is het stotteren nog niet weg!

Stotteren wisselt naar gelang het onderwerp van gesprek, kenmerken van de luisteraar, aantal personen en dergelijke. Het is een misvatting dat stotteren (doordat het bij de betrokkene niet altijd in dezelfde mate aanwezig is) makkelijk te verhelpen zou zijn.
Het helpt de PDS wanneer de luisteraar zelf rustig de tijd neemt, hem aankijkt, aandacht heeft voor hetgeen er gezegd wordt en niet alleen luistert naar het stotterend spreken zelf.
Het is normaal wanneer een luisteraar zelf wat lichamelijke spanning ervaart bij het luisteren naar een PDS. Dat hoort erbij, besteed er niet te veel aandacht aan. Luisteren naar stotteren went, deze bijkomende spanning gaat vanzelf voorbij.

Bekijk stotteren in de media

Bekijk clips en video's, beluister podcasts, lees columns en interviews in onze mediarubriek

Blijf op de hoogte

Bestel brochures, posters en boeken

Boeken, folders, brochures en posters bestel of download je in onze webshop

Sponsors en partners

DTFonds
DTFonds
Cultuur Fonds
Demosthenes
NVST
InternetDiensten Nederland